Etiket arşivi: öykü

Kitap İncelemeleri

HAMNET: BİR ÇOCUĞUN ÖLÜMÜNDEN DOĞAN EDEBİYAT

Yorum yapın

1. Yazar: Maggie O’Farrell

1972 yılında Kuzey İrlanda’nın Coleraine kentinde doğan Maggie O’Farrell, çağdaş İngiliz edebiyatının en güçlü anlatıcılarından biri olarak kabul edilir. Çocukluk yıllarında geçirdiği ağır bir hastalık nedeniyle uzun süre eğitim hayatından uzak kalmış, bu deneyim onun hayata ve ölüme ilişkin algısını derinden etkilemiştir. Daha sonra Cambridge Üniversitesi’nde eğitim görmüş, gazetecilik ve yaratıcı yazarlık alanlarında çalışmıştır.

O’Farrell’in eserlerinde aile bağları, kayıp, hafıza, ölüm ve insan ilişkilerinin kırılganlığı sıkça işlenen temalardır. Romanlarında tarihsel gerçeklikle duygusal derinliği ustalıkla bir araya getirir. Özellikle karakterlerinin iç dünyalarını büyük bir incelikle yansıtmasıyla tanınır.

2020 yılında yayımlanan “Hamnet”, ona uluslararası çapta büyük bir ün kazandırmıştır. Roman, Shakespeare’in oğlu Hamnet’in ölümünden yola çıkarak yazılmış tarihsel bir kurgu eseridir. Eser yayımlandıktan sonra milyonlarca okura ulaşmış ve çok sayıda ödül kazanmıştır.

O’Farrell’in başarısının temelinde yalnızca tarihsel olayları anlatması değil, tarihin sessiz bıraktığı insanların duygularına ses vermesi yatar. Hamnet’te de bunu yapar: Tarihin büyük adamı Shakespeare yerine, geride kalan bir annenin, bir çocuğun ve bir ailenin hikâyesini anlatır.

2. Romanın Tarihsel Arka Planı

Stratford-upon-Avon ve 16. Yüzyıl İngilteresi

Romanın geçtiği yer, bugün Shakespeare denildiğinde akla gelen ilk şehir olan Stratford-upon-Avon’dur.

Olaylar 1580’li ve 1590’lı yıllarda, yani İngiltere’nin Elizabeth dönemi olarak bilinen zaman diliminde geçer. Bu dönem, İngiliz kültürünün yükseliş yılları olarak kabul edilir. Ancak sıradan insanlar için hayat oldukça zordur.

Günlük Yaşam

  • İnsanların büyük bölümü tarımla uğraşmaktadır.
  • Evler ahşap ve saman karışımı malzemelerle yapılmaktadır.
  • Temizlik ve sağlık koşulları son derece yetersizdir.
  • Çocuk ölümleri yaygındır.
  • Salgın hastalıklar sık görülmektedir.
  • Tıp bilgisi oldukça sınırlıdır.

Roman boyunca okuyucu, çamurlu sokakları, pazar yerlerini, şifalı otlarla dolu bahçeleri ve doğayla iç içe bir yaşamı hisseder. O’Farrell dönemin atmosferini olağanüstü ayrıntılarla kurar.

Veba Korkusu

Romanın merkezinde yer alan ölüm olayı, dönemin en büyük korkularından biri olan veba salgınıyla ilişkilidir.

1596 yılında Shakespeare’in oğlu Hamnet gerçekten de 11 yaşında ölmüştür. Ölüm nedeni kesin olarak bilinmese de birçok tarihçi bunun veba olabileceğini düşünmektedir. O’Farrell romanında bu ihtimali merkeze alır.

Kadının Toplumdaki Yeri

Dönemin İngiltere’sinde kadınların toplumsal gücü oldukça sınırlıdır. Ancak Agnes karakteri bu kalıpları kıran güçlü bir figür olarak karşımıza çıkar. Doğayı bilen, insanları sezebilen ve kendi kararlarını verebilen bir kadın olarak dönemin alışılmış kadın profilinin dışındadır.

3. Ana Karakterler

Agnes Hathaway

Romanın gerçek merkezi Agnes’tir.

Tarih kitaplarında Shakespeare’in eşi olarak geçen bu kadın, O’Farrell’in kaleminde olağanüstü derinlik kazanır.

Özellikleri:

  • Güçlü sezgilere sahiptir.
  • Doğayla yakın ilişki kurar.
  • Şifalı otlar ve tedaviler konusunda bilgi sahibidir.
  • Bağımsız ruhludur.
  • Çocuklarına karşı son derece koruyucudur.

Roman boyunca okuyucu en büyük acıyı onun gözlerinden yaşar.

William Shakespeare (romanda çoğu zaman adı verilmez)

Yazarın dikkat çekici tercihlerinden biri Shakespeare’in adını çok az kullanmasıdır.

O daha çok:

  • Koca
  • Baba
  • Oğul

olarak tanımlanır.

Bu tercih, dünyanın en ünlü yazarını sıradan bir insan ve acı çeken bir baba olarak görmemizi sağlar.

Hamnet

Ailenin ikiz çocuklarından biridir.

Duyarlı, zeki ve meraklıdır.

Romanın adı ona ait olsa da kitap yalnızca onun ölümü hakkında değildir; onun yokluğunun geride bıraktığı boşluk hakkındadır.

Judith

Hamnet’in ikiz kız kardeşidir.

İkizler arasındaki bağ romanın en etkileyici yönlerinden biridir.

Birinin hastalanması diğerini de ruhsal olarak etkiler.

Susanna

Ailenin büyük kızıdır.

Daha sakin ve gözlemci bir karakterdir.

Ailenin yaşadığı trajediyi farklı bir açıdan deneyimler.

4. Ayrıntılı Olay Özeti

Başlangıç

Roman, alışılmış kronolojik sırayla başlamaz.

İlk sahnede Hamnet evde telaşla dolaşmaktadır. İkiz kardeşi Judith ağır hastadır. Evde yetişkin kimseyi bulamaz. Annesi dışarıdadır.

Bu sahne okuyucuyu doğrudan yaklaşan felaketin içine taşır.

Agnes’in Gençliği

Daha sonra roman geçmişe döner.

Agnes, çevresindeki insanlardan farklıdır. Doğayı anlama konusunda olağanüstü bir yeteneği vardır. İnsanların ruh hallerini sezebilir.

Köylüler onu hem sayar hem de biraz korkarlar.

Shakespeare ile Tanışma

Agnes, Shakespeare ailesinin oğluyla tanışır.

Genç adamın kitaplara ilgisi vardır.

İki genç arasında zamanla güçlü bir bağ oluşur.

Agnes hamile kalınca evlenirler.

Bu evlilik dönemin toplumsal kuralları açısından da önemlidir.

Aile Kuruluyor

Çift önce Susanna’yı dünyaya getirir.

Daha sonra ikizler Hamnet ve Judith doğar.

Ev hayatı, ekonomik zorluklar ve Shakespeare ailesinin baskıcı yapısı arasında sürmektedir.

William zamanla Londra’ya gitmeye başlar.

Tiyatro dünyasında yükselirken ailesinden uzak kalır.

Londra ve Stratford Arasında Bölünen Hayat

William’ın kariyeri büyüdükçe aile içindeki mesafe de büyür.

Agnes çocuklarıyla birlikte Stratford’da kalır.

Roman bu süreçte annelik yükünü ve yalnızlığı güçlü şekilde işler.

Salgının Yolculuğu

Romanın en etkileyici bölümlerinden biri budur.

O’Farrell vebanın tek bir evde başlamadığını gösterir.

Doğudan batıya ilerleyen ticaret yollarını takip eder.

Bir pireden bir maymuna, bir tüccardan başka bir tüccara geçen görünmez ölüm yolculuğu anlatılır.

Okuyucu yaklaşan felaketi bilir ancak karakterler bilmez.

Bu durum büyük bir gerilim yaratır.

Judith’in Hastalanması

Bir gün Judith aniden ağır şekilde hastalanır.

Ateşi yükselir.

Hamnet kardeşini kurtarmak için çırpınır.

Fakat kader farklı işleyecektir.

Hamnet’in Ölümü

Judith iyileşmeye başlarken Hamnet hastalığı kapar.

Kısa süre içinde durumu ağırlaşır.

Ailenin tüm çabalarına rağmen kurtarılamaz.

11 yaşındaki Hamnet ölür.

Romanın duygusal merkezi burasıdır.

Ancak O’Farrell ölüm anından çok, ölümden sonra yaşanan sessizliği anlatır.

Yas

Agnes’in dünyası parçalanır.

William Londra’dan döner.

Ancak anne ve baba aynı acıyı farklı şekillerde yaşarlar.

Birisi içine kapanır.

Diğeri çalışmaya sığınır.

Aile üyeleri aynı evde farklı yalnızlıklar yaşamaktadır.

Hamlet’in Doğuşu

Aradan yıllar geçer.

William Shakespeare yeni bir oyun yazmaya başlar.

Oyunun adı “Hamlet” olacaktır.

Hamnet ve Hamlet isimleri dönemin kayıtlarında zaman zaman aynı isim olarak kullanılmaktadır.

O’Farrell bu tarihsel ayrıntıdan hareketle büyük bir edebi yorum geliştirir:

Belki de baba, kaybettiği oğlunu sanat yoluyla yaşatmaya çalışmıştır.

Son Bölüm

Agnes yıllar sonra Londra’da Hamlet oyununu izler.

Sahnede oğlunun adını duyar.

Kaybettiği çocuğun gölgesini hisseder.

Roman burada olağanüstü bir duygusal yoğunluğa ulaşır.

Sanatın, yasın ve hatırlamanın nasıl iç içe geçebileceğini gösterir.

5. Genel Değerlendirme

Hamnet, görünüşte Shakespeare hakkında bir roman gibi görünür.

Ancak gerçekte:

  • Anne olmak hakkında,
  • Yas hakkında,
  • Evlilik hakkında,
  • Hatırlamak hakkında,
  • Sanatın iyileştirici gücü hakkında bir romandır.

Eserin en büyük başarısı, tarihin gölgesinde kalmış Agnes Hathaway’i merkeze yerleştirmesidir.

Birçok okur ve eleştirmen tarafından romanın asıl kahramanının Shakespeare değil Agnes olduğu düşünülür.

Dil son derece şiirseldir.

Olaylardan çok duygular ön plandadır.

Bu nedenle hızlı akan bir roman değil; hissedilerek okunması gereken bir romandır.

Denemeler

Kaçan Danalar Aşkına

Yorum yapın

 Bir Kurban Bayramı’nda daha kaçan danaların haber olması normal elbette. Kaçanlar, kovalayanlar, bıçağı fazla kaçırıp acil kapısına yığılan acemi kasaplar… Bunlar çok da ilgimi çekmiyor doğrusu.

Ben bilmişlik taslayarak, çok şey bilen feylesof tarzında büyük laflar etmek istiyorum. Bunlara karnınız toksa şimdiden yazıdan kopmanızda fayda var. Az sonra başlıyorum haberiniz olsun…

İnsan, hayatta kaçan danadan çok fazla şey kaçırıyor. Bazen bir otobüsü, bir treni, belki bir uçağı, ya da bir sınavı kaçırıyor ve üzülüyor. En çok da fırsatları kaçırdığı için üzülüyor galiba. Kaçan şeylerin birer fırsat olduğunu anlamak için de zamanı kaçırması gerekiyor. Pişmanlık, dananın boynuna bıçağın dayanması gibi dayandığında iş işten çoktan geçmiş oluyor çoğu kez.

      Kaçan fırsatların danalar kadar önemli bir aşaması da toplumsal, hatta küresel fırsatlar olduğu muhakkak. Yani toplumsal bir fırsat kaçtığında, bireylerin teker teker birçok fırsatı da kaçmasının yolu açılmış olmuyor? Hatta çoğu kez kitlelerin fırsatları kaçırmasına neden olanlar, bundan zerrece etkilenmiyor. Daha da vahimi bu onların işine geliyor.

 (Şimdi cümlenin en büyüğü geliyor 😊)

     Kaçan danasını kovalayan ahalinin, kaçan fırsatlarını da kovalaması gerekmiyor mu? Fırsatları kaçırmasına neden olanlara da hiç olmasa surat asmak hakkını kullanması gerekmez mi? Celladına âşık olmuş bir budala haliyle ne kadar daha yaşayabilir.

    Böyle giderse, kaçırdığı bıçağın keskin ucu, elinde, kolunda değil belki şah damarında bir kesiğe yol açabilir ki Allah muhafaza bunun tedavisi de yok.  

     Bir sınıf daha var ki onların dururumu kaçan danadan da vahim. Kaçanlarla kovalayanlar arasında kalmış çırpınıp duruyorlar. İşin sonunda kimseye de yaranamıyorlar. Savundukları haklar onların en büyük düşmanı. Onlar benim gibi çakma düşünür değil gerçek düşünürler.

     Aklını kaçıranlar ise en rahatı. Oh gel keyfim gel. Akıllı olup dünyanın kahrını çekeceğine deli ol dünya senin kahrını çeksin havasındalar. İyi de yapıyorlar sanki…

Bana müsaade, benim dana da yuları koparmış gidiyor, koşmam gerek… size hayırlı bayramlar…

Eyüp Yıldırım

28 Haziran 2023

Kitap İncelemeleri

Masumiyetin İzinde: Bir Aşkın, Bir Şehrin ve Bir Zamanın Hikâyesi

Yorum yapın

Orhan Pamuk – Masumiyet Müzesi Üzerine Derinlemesine Bir İnceleme

Busy Istanbul street with people walking, vintage cars, tram, and Galata Tower in the background at dusk
A lively Istanbul street with cars, pedestrians, and illuminated Galata Tower at dusk

1. Yazarın Hayatı: Orhan Pamuk’un Edebi Yolculuğu

1952 yılında İstanbul’da doğan Orhan Pamuk, modern Türk edebiyatının dünya çapında en çok tanınan isimlerinden biridir. Nişantaşı’nda, Batılılaşmış ve seküler bir ailenin çocuğu olarak büyüyen Pamuk’un eserlerinde bu sosyo-kültürel çevrenin izleri belirgin şekilde hissedilir. Ailesi mühendislik ve teknik alanlarda köklü bir geçmişe sahipken, Pamuk daha genç yaşta sanata yönelmiş; önce resimle ilgilenmiş, ardından yazının derin dünyasına adım atmıştır.

İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’ne girse de bu eğitimi yarıda bırakmış, daha sonra İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Bölümü’nden mezun olmuştur. Ancak hayatının asıl yönünü belirleyen şey, kendisini tamamen yazarlığa adama kararı olmuştur.

Pamuk’un edebi kariyeri, Cevdet Bey ve Oğulları ile başlamış; ardından gelen Kara Kitap, Benim Adım Kırmızı, Kar ve Masumiyet Müzesi gibi eserlerle giderek derinleşmiştir. Onun romanlarında en çok dikkat çeken temalar arasında kimlik, Doğu-Batı çatışması, hafıza, zaman ve bireysel yalnızlık yer alır.

2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanarak bu ödüle layık görülen ilk Türk yazar olmuştur. Bu ödül, sadece onun bireysel başarısını değil, aynı zamanda Türk edebiyatının dünya sahnesindeki yerini de güçlendirmiştir.

Pamuk’un anlatım tarzı, detaylara verdiği önem ve nesneler üzerinden kurduğu anlam dünyasıyla özgündür. Özellikle Masumiyet Müzesi, bu yaklaşımın en yoğun hissedildiği eserlerinden biridir.

2. Mekân ve Dönem: 1970’ler İstanbul’u

Masumiyet Müzesi, 1970’li yılların İstanbul’unda geçer. Bu dönem, Türkiye’nin siyasi çalkantılarla, ekonomik zorluklarla ve hızlı bir toplumsal dönüşümle karşı karşıya olduğu yıllardır.

Romanın ana mekânları arasında Nişantaşı, Çukurcuma ve Boğaz çevresi yer alır. Bu bölgeler, hem sınıfsal farkları hem de modernleşmenin farklı katmanlarını temsil eder.

  • Nişantaşı: Batılı yaşam tarzını benimsemiş, zengin ve elit kesimin yaşadığı bir semt.
  • Çukurcuma: Daha mütevazı, geleneksel yaşamın sürdüğü, orta-alt sınıfın mekânı.

Bu iki semt arasındaki geçişler, aslında romanın temel gerilimini de oluşturur: sınıf farkı, yaşam tarzı çatışması ve kültürel ayrışma.

1970’lerde İstanbul’da:

  • Televizyon yeni yeni yaygınlaşmaktadır.
  • Aile yapısı hâlâ geleneksel değerler üzerine kuruludur.
  • Kadın-erkek ilişkileri daha katı normlarla belirlenmiştir.
  • Evlilik, sosyal statünün en önemli göstergelerinden biridir.

Bu bağlamda roman, sadece bireysel bir aşk hikâyesi değil; aynı zamanda bir dönemin sosyolojik portresidir.

3. Ana Karakterler ve Özellikleri

Kemal Basmacı

Romanın anlatıcısı ve merkez karakteridir. Zengin bir aileden gelir, iyi eğitimlidir ve toplumun üst sınıfına aittir. Ancak iç dünyasında derin bir boşluk ve anlam arayışı vardır. Kemal’in en belirgin özelliği, takıntılı bir şekilde sevmesi ve geçmişe saplanıp kalmasıdır.

Füsun

Kemal’in büyük aşkıdır. Daha mütevazı bir çevreden gelir. Doğal, sade ve içten bir karakterdir. Füsun, sadece bir aşk nesnesi değil; aynı zamanda Kemal’in zihninde idealize ettiği bir “masumiyet” temsilidir.

Sibel

Kemal’in nişanlısıdır. Modern, eğitimli ve Batılı yaşam tarzını temsil eder. Kemal için mantıklı bir seçimdir; ancak onunla kurduğu ilişki duygusal derinlikten yoksundur.

Feridun

Füsun’un eşi. Sinemaya ilgi duyan, hayaller kuran ama bu hayallerini gerçekleştirmekte zorlanan bir karakterdir.

4. Olay Örgüsü: Bir Tutkunun Adım Adım İnşası

Roman, Kemal’in nişanlısı Sibel ile evlilik hazırlıkları yaptığı bir dönemde, uzak akrabası Füsun ile karşılaşmasıyla başlar. Bu karşılaşma, Kemal’in hayatını kökten değiştirecek bir sürecin başlangıcıdır.

Kemal ve Füsun arasında kısa sürede tutkulu bir ilişki başlar. Bu ilişki, gizli yaşanır; çünkü hem toplumsal normlar hem de Kemal’in nişanlı olması bu aşkı “yasak” kılar.

Kemal, başlangıçta bu ilişkiyi geçici bir tutku olarak görür. Ancak zamanla Füsun’a derinden bağlanır. Bu sırada Sibel ile olan ilişkisi giderek yüzeyselleşir. Nişan töreninden sonra Füsun’un ortadan kaybolması, Kemal için bir kırılma noktası olur.

Kemal, Füsun’u kaybettikten sonra onun yokluğunda yaşamaya çalışır. Ancak bu yokluk, onu giderek daha saplantılı bir hâle getirir. Yıllar sonra Füsun’u bulduğunda, onun evli olduğunu öğrenir. Buna rağmen Kemal, Füsun’un hayatına yeniden dahil olur.

Kemal, uzun yıllar boyunca Füsun’un evine gidip gelir. Bu ziyaretler sırasında, Füsun’a ait eşyaları gizlice alır. Bu eşyalar — sigara izmaritleri, tokalar, küçük objeler — onun için birer hatıra değil, adeta kutsal nesnelere dönüşür.

Zaman ilerledikçe Kemal’in hayatı, tamamen Füsun etrafında şekillenir. Kendi hayatını askıya alır; onunla geçirdiği anıları yeniden yaşamak için çabalar.

Füsun’un hayatı ise farklı bir yönde ilerler. Kendi evliliği, hayalleri ve hayal kırıklıkları arasında sıkışır. Kemal ile olan ilişkisi hiçbir zaman tam anlamıyla karşılıklı ve dengeli bir aşk hâline dönüşmez.

Romanın trajik zirvesi, Füsun’un bir trafik kazasında hayatını kaybetmesiyle yaşanır. Bu ölüm, Kemal’in zaten kırılgan olan ruh hâlini tamamen sarsar.

Kemal, Füsun’un ölümünden sonra, yıllar boyunca biriktirdiği eşyalarla bir “müze” kurmaya karar verir. Bu müze, sadece Füsun’a olan aşkının değil; aynı zamanda geçen zamanın, kaybolan anların ve hatıraların somutlaşmış hâlidir.

Roman, Kemal’in bu müzeyi kurma süreciyle ve geçmişe dönük anlatımıyla sona erer. Böylece hikâye, bir aşkın değil; bir takıntının, bir hatırlama biçiminin ve bir kaybetme deneyiminin anlatısına dönüşür.

5. Genel Değerlendirme

Masumiyet Müzesi, klasik bir aşk romanı gibi başlasa da, derinlemesine incelendiğinde hafıza, zaman ve nesneler üzerinden kurulan bir varoluş hikâyesine dönüşür.

Pamuk, bu romanda:

  • Aşkın idealize edilmesini sorgular
  • Nesnelerin hafızadaki rolünü ön plana çıkarır
  • Zamanın lineer değil, parçalı bir deneyim olduğunu gösterir

Kemal karakteri üzerinden, insanın geçmişe tutunma çabasının ne kadar yıkıcı olabileceğini gözler önüne serer. Füsun ise hem gerçek bir karakter hem de bir simgedir: ulaşılmaz olanın, kaybedilmiş masumiyetin sembolü.

Romanın en güçlü yönlerinden biri, detaylara verdiği önemdir. Küçük nesneler, büyük anlamlar taşır. Bu yönüyle eser, edebiyat ile müzecilik arasında benzersiz bir köprü kurar.

Öykü

Kaçan Keçiler Aşkına

Yorum yapın

Hastane koridorunun bir ucundaki, psikiyatri kapısının önünde beklerken, düşünceler beynimin içinde demir bir misket gibi dönüyor, döndükçe başım zonkluyordu. Herkese ve her şeye sinir oluyordum.

Zamansız ölen karıma, evde tembel tembel oturan oğluma, babadan kalma tarlalara çöken abime, bir türlü dikiş tutturamamış kızıma, apartmandaki komşuma, her gün köpeğiyle gezen adama, otobüs şoförüne, belediyeye, hükümete, çöp kovasına, evdeki ya da dışardaki saçma sapan ayrıntılara; lambanın anahtarına mesela, kornişe, yerdeki halıya, hatta gökte uçan kuşa bile kızıyordum. Galiba en çok da kendime kızıyordum. Hatta sadece kedime kızıyordun da tüm diğer kızgınlıklarımı kendimi aklamak için kullanıyordum.

 “Ah be Zeynep’im, ah be gül yüzlüm erkenden çekip gitmeseydin?” dedim kendi kendime. Dedim mi, içimden mi geçti bilmiyorum. İçimden geçip giden, hatta bazen gidemeyen ya da giderken beni de taşa toprağa vura vura götüren diğer düşlerden miydi onu da bilmiyorum. Gözüm, psikolog Zehra Yılmaz’ın açık gri duvarda eğreti duran lacivert kapıdayken, zihnim bunlarla meşguldü. 

İnsan kendinden kaçmak istediğinde yapabileceği en iyi şeyi yaptım. Dikkatimi başkalarına çevirdim.

Yanda otuzlarında zayıf bir adam vardı. Arada öne doğru eğiliyor, siyah potinlerine bakıyor, Kafasını sallıyordu. Geri yaslanıyor, telefonunu karıştırıyor, sonra tekrar önüne eğiliyordu. Bazen de ocaktaki tencerenin buharın basıncıyla, kapağı oynatıp hava kaçırması gibi tıslıyordu.

Kulağında kulaklıkla herkese her şeye uzak olduğunu sanan genç bir kız, iki eli arasında tuttuğu telefon ekranına, hızlı hızlı yazılar yazıyor, sağa, sola, yukarı aşağı dürtüyordu. Saçlarını savurdukça bir hayal aleminde gezinen kızların, şimdilerde bu hareketlerle nerelere savrulduklarını, hangi rüyanın kaçıncı safhasına geçtiklerini düşündüm biraz.

Yerinde duramayan küçük oğlan çocuğunu zapt etmeye çalışan kadın, çocuğun peşinden açık renk seramik zemin üzerinde tıkırdayan topuklu ayakkabıları ile sefere çıkan bir süvariyi anımsattığında yüzümde tebessüm hissettim. 

Kapı açılsa da Zehra Hanım’a kendimi kenardan gösterebilsem eminim beni hemen çağıracaktı. O nedenle kapı açılında görünecek bir noktaya konumlandım. Yere baktım, elimdeki çantaya baktım, nasırlı elimi ilk kez görüyor gibi inceledim. Yandaki adamı, genç kızı, bilmem kaçıncı seferinden gelen kadın ve çocuğu göz ucuyla takip ettim.

Kapı bir ara açılır gibi oldu. Başımı kaldırıp dikildim. Kapıda bir el vardı ama içerden tutuyordu. Belli ki biri tam çıkacakken aklına gelen şeyleri soruyordu. Çaresizlikle ve umutla bekledim. Küçük çocuk önüme geçip kapıya açılır açılmaz içeri dalacak gibi bakmaya başladı. Yandaki adamdan üst üste iki tıslama geldi, genç kız pek oralıklı değil gibiydi.

Nihayet kapı açıldı, kısa boylu orta yaşta bir adam çıktı. Kapının önünde bir kaynaşma meydana geldi. Ben iyice başımı kaldırıp yüzümdeki sahte bir tebessümü açık aralıktan içeri doğru fırlattım.

Beni gören Zehra Hanım hemen masadan kalktı, kapıya doğru gelirken sesledi; “Mehmet Bey gelin lütfen.” Sıralarını kaptığımı düşünenlere bakmadan, önümdeki çocuktan, arkamdaki nefesten ve topuk sesinden sıyrılıp içeri girdim. Kapıyı bilerek kapatmadım. İçeri adımımı atar atmaz Zehra Hanım konuşmaya başladı;

“Vallahi bıktım artık Mehmet Bey, şu sorunu çöz lütfen,” dedi.

“Merak etmeyin bu sefer halledeceğiz inşallah” dedim ama o pek ikna olmadığını belli eden bir yüz ifadesi ile konuşmaya devam etti;

“Geçen de öyle demiştiniz ama” dedi.  “Akşama kadar türlü insanla uğraşıyorum, bir de sıcaklarla boğuşmayayım? Bu sefer lütfen iyice bakın, derdi neymiş halledin lütfen,” dedikten sonra, o masasına doğru yürürken ben alet çantamı çoktan açmış arıza vermiş olan klimaya yönelmiştim.

Denemeler

KOCA ÖKÜZ

Yorum yapın

        Fazıl Hüsnü Dağlarca, “Mustafa Kemal’in Kağnısı” adlı şiirinde; “Dah etti, yok. Dahha dedi, gitmez…” Şiir malum Kurtuluş Savaşı sırasında cepheye mermi taşıyan, elma yanaklı, üzüm gözlü, güçlü kuvvetli Anadolu kadını olan Elif’i anlatır.

        Şiirin bu bölümü beynimde yankılanırken, aklıma, içime oturmuş öküzler, hayatıma girmiş; ne “dah” demeyle ne de “dahha” demeyle de yerinden kımıldamayan öküzler aklıma geliverdi.    

        Kendi öküzlerimle hatta öküzlüklerimle bir şekilde mücadele ediyorum. Bazen onların dediği oluyorsa da çok da keyif yapmalarına izin vermiyor, bazen dürte dürte, bazen vura vura, bazen de mecburen yerine kendimi koşarak yol almayı başarıyorum.

    Aldığım mevziler bu anlamda küçümsenecek düzeyi epey geçti. Belki cephede tam bir zafer kazanmadım ama mevziler elde etmeyi de başardım. En azından bana öyle geliyor. Bu da öküzlüğümün bir yanı olarak savunma halimidir şimdi bilemedim. Yok yok bu kadarı haksızlık olur.

      Asıl sorunum dışımdaki öküzler. Hiç bitmiyorlar, kalkıp gitmiyorlar, ne laftan anlıyorlar, ne azardan. Gel desen gelmiyorlar, bırak desen bırakmıyorlar. Hele bir de bu öküzlerle birlikte olmak gibi ceza içindeysem, vay halime. Düz yerde takılır düşer, yerine kendini koşsan öküz gibi direnir de direnir. Bütün yükü çektiğin yetmez gibi onu da çekmek zorunda kalırsın. Adeta karadelik gibi enerjini, neşeni, gayretini emer yok ederler.

Denemeler

Acılı Bayram Çorbası

Yorum yapın

 

         Ramazan Bayramı ve dışarıda yağmur var. Pencerelerin arkasından “nerede o eski bayramlar” diyenler gözlerini yollarda bırakmış, unutulmuş yalnızlıklarının eteklerinden tutunup ayağa kalkmaya çalışıyor. Lüzumsuz sözler söylemektense susmayı yeğleyenler, avazı çıktığı kadar karanlık püskürüyor gökyüzüne.

         Kuşların kimisi çoktan yumurtalarının üstünde beklemeye başlamış, kimi ise halen yuva yapma telaşında. Geleceğine umut beslemekten uzak milyonlarca genç, birikmiş çerçöpler kucaklarında konacak yuva aramakta. Yuva yok, umut yok… Şükretmeyi öğütleyen büyüklerine kötü bakışlar atmaya bile lüzum duymayacak kadar gözleri açılmış. Onları nankör sananlardan çok daha akıllılar, “yeni nesil çok bozuldu” diyorlar birbirlerine gülümseyerek, “yeni nesil çok bozuldu gerçekten…”

       Ramazan Bayramı ve dışarıda yağmur var. Havada bulutlar iç içe geçmiş, güneşe başkaldırıyor. “Bulutlar ağlıyor” diyor orta yaşlı bir kadın, “ağlayan ben değilim, gözlerime de ıslak hava kaçtı sanırım, ondan nemli,” diyor, kelimeleri, market vitrinlerinde ıslak izler bırakırken…

        Ramazan Bayramı ve dışarıda yağmur var. Kavgaya soyunmuş, genç kızlar saçlarını örüyor, dillerini biliyor ağzı açık aynalarda. “Daha keskin olmalı kelimeler” diyor çakma sarışın kız.  Esmer uzun burunlu olan, rujuna zehir sürerken, “son tükürüğünüzü kendinize saklayın,” diyor, “düşman eline düşersek ne yapacağınızı biliyorsunuz…”  Bardaklarındaki son yudumu başlarına dikiyorlar, hep birlikte “dönmek var ölmek yok” deyip ant içiyorlar, “tam da böyle değildi sanki bu söz” diyecek olan kız, son anda havada yakalayıp cümleyi, kötü günlerde lazım olur diye arka cebine sokuşturuyor…

       Teneşirde acı bayram çorbası kaynatıyor, kamburu çıkmış küçük bir kız. Saçları sapsarı, gözleri yemyeşil, bakışları sükûnet, sözleri kadifemsi… “Sözleri kadifemsi” diyorlar duyanlar. “Ama” diye ekliyorlar; “ama sözünü duymak için kulak yetmez, hatta kulak istemez, göz görmez…  

    “Yürek” diyesim geliyor içimden, “öyleyse yürek gerek,” diyorum, “âlemin akıllısı sensin değil mi? hemen de anladın yürek olduğunu, hiç de değil aptal” diyor.

    “Hakikaten aptalsın sen, teneşirde kaynatmasına da mı dikkat etmedin, vallahi çok aptalsın!” aptallığım bu kadar yüzüme vurulmasaydı iyiydi diyesim geliyor azcık ama diyemiyorum daha çok aptal durumuna düşerim diye.

        Ramazan Bayramı, dışarda yağmur var. Dışarda olanlar, içimde olanlar. Teneşir üstünde kaynayan kazan.

    Ne siz sorun ne ben söyleyeyim, bayramda neler var…

                                   03.05.2022 Salı

Kitap İncelemeleri

Jack London’ın  “Martin Eden” kitabı incelemesi

Yorum yapın

Bir hayatın, bir çağın ve bir ruhun hikâyesi

1. Jack London’un Hayatı

Amerikan edebiyatının en güçlü ve en trajik figürlerinden biri olan Jack London, 12 Ocak 1876’da Amerika Birleşik Devletleri’nin San Francisco kentinde dünyaya geldi. Doğum adı John Griffith London’dı. Hayatı, tıpkı eserleri gibi, sert rüzgârlar ve keskin dönüşlerle dolu oldu.

London’un çocukluğu yoksulluk içinde geçti. Annesi Flora Wellman ruhsal sorunlar yaşayan bir kadındı ve Jack London küçük yaşta hayatın zorluklarıyla karşı karşıya kaldı. Üvey babası John London çalışkan ama maddi olarak sınırlı bir çiftçiydi. Bu nedenle Jack London daha çocuk yaşta çalışmaya başladı.

Gençliğinde birçok iş yaptı:

  • konserve fabrikasında işçilik
  • kömür taşıma
  • istiridye korsanlığı
  • balıkçılık
  • gemicilik

Bu deneyimler onun hem hayata bakışını hem de yazarlığını şekillendirdi.

Bir dönem serseri hayatı yaşadı. Amerika’nın batısından doğusuna trenlere kaçak binerek dolaştı. Bu yıllar ona toplumun alt sınıflarını yakından tanıma fırsatı verdi. Daha sonra bu deneyimler eserlerinde güçlü bir gerçekçilik olarak ortaya çıktı.

1890’ların sonunda gerçekleşen Klondike Altına Hücum macerası onun hayatında önemli bir dönüm noktası oldu. Kanada’nın Yukon bölgesine gitti ancak altın bulamadı. Buna rağmen bu yolculuk ona paha biçilmez bir şey verdi: hikâyeler.

Döndüğünde yazmaya başladı. Kısa sürede olağanüstü bir üretkenliğe ulaştı.
Başlıca eserleri arasında:

  • The Call of the Wild
  • White Fang
  • Martin Eden

sayılabilir.

Jack London aynı zamanda güçlü bir sosyalist düşünürdü. Kapitalist toplumun eşitsizliklerini sert biçimde eleştiriyordu. İlginç olan şudur ki, yazarlık sayesinde çok zengin oldu. Bu durum onun içinde sürekli bir çelişki yarattı: halkçı bir düşünür ama zengin bir yazar.

Hayatı boyunca yoğun çalıştı, çok yazdı, çok yaşadı. Ancak bu yoğunluk ve içsel gerilimler onu yıprattı. 1916 yılında, henüz 40 yaşındayken, California’daki çiftliğinde hayatını kaybetti. Ölümünün nedeni hâlâ tartışmalıdır; bazı araştırmacılar bunun bir kazara morfin zehirlenmesi, bazıları ise intihar olduğunu öne sürer.

Jack London’un eserlerinde sık sık görülen yalnızlık, mücadele, bireyin toplumla çatışması ve varoluş sancısı temaları, aslında onun kendi hayatının yansımasıdır. Özellikle Martin Eden, birçok eleştirmen tarafından yazarın en kişisel ve en otobiyografik romanı olarak kabul edilir.

2. Romanın Yazıldığı Dönem ve Tarihsel Arka Plan

Martin Eden 1909 yılında yayımlandı. Romanın geçtiği yer California’nın Oakland ve San Francisco çevresi, yani San Francisco Körfezi’dir.

Bu dönem Amerika’da büyük bir toplumsal dönüşümün yaşandığı yıllardı.

Sanayi hızla büyüyor, şehirler genişliyor, işçi sınıfı ağır koşullar altında çalışıyordu. Aynı zamanda Amerika’da bireycilik ideali çok güçlüydü. İnsanların kendi çabalarıyla yükselmesi gerektiğine inanılıyordu. Buna “Amerikan Rüyası” deniyordu.

Ancak gerçeklik çok daha karmaşıktı.
Toplum sınıflara ayrılmıştı:

  • işçi sınıfı
  • orta sınıf
  • burjuvazi

Bu sınıflar arasında görünmez ama güçlü duvarlar vardı.

Oakland limanı o dönemde işçilerin, denizcilerin, göçmenlerin ve maceracıların yaşadığı bir yerdi. Liman hayatı sertti: ağır çalışma, düşük ücret ve kaba bir sosyal ortam.

Buna karşılık San Francisco’nun bazı mahalleleri entelektüel ve burjuva yaşamın merkeziydi. Sanat, edebiyat ve kültür çevreleri burada toplanıyordu.

Jack London bu iki dünyanın farkını çok iyi biliyordu. Kendisi de liman işçiliği yapmış, denizlerde çalışmıştı. Bu nedenle romanında:

  • işçi sınıfının sert gerçekliği
  • burjuva kültürünün zarif ama yapay atmosferi

arasında güçlü bir karşıtlık kurar.

Martin Eden aslında yalnızca bir aşk hikâyesi değil; aynı zamanda sınıf atlama hayali kuran bir insanın trajedisidir.

3. Romanın Ana Karakterleri

Martin Eden

Romanın baş kahramanı Martin Eden genç bir denizcidir. Eğitim almamış, kaba sayılabilecek bir hayat yaşamıştır. Ancak içinde büyük bir öğrenme ve yükselme arzusu vardır.

Martin son derece güçlü bir iradeye sahiptir. Kendi kendini eğitmeye başlar. Saatlerce kitap okur, yazı yazar, düşünür.

Onun karakterinin temel özellikleri şunlardır:

  • olağanüstü azim
  • romantik idealizm
  • bireysel özgürlüğe tutkuyla bağlılık
  • toplumla çatışma

Martin’in trajedisi şudur:
Başarıya ulaştığında artık o başarıdan tat alamaz hale gelir.

Ruth Morse

Ruth, Martin’in âşık olduğu genç kadındır. Burjuva bir aileden gelir. Eğitimlidir, kültürlüdür ve zarif bir çevrede büyümüştür.

Martin için Ruth yalnızca bir kadın değil, aynı zamanda başka bir dünyaya açılan kapıdır.

Ruth başlangıçta Martin’in gelişimini destekler. Ancak zamanla onun düşüncelerinden ve bağımsız karakterinden korkmaya başlar.

Ruth’un karakteri aynı zamanda burjuva toplumunun güvenli ama sınırlı dünyasını temsil eder.

Brissenden

Brissenden, romandaki en ilginç karakterlerden biridir. Hasta bir şairdir ve Martin’in entelektüel dostu olur.

Toplumun ikiyüzlülüğünü açıkça görür. Martin’e edebiyat ve düşünce konusunda rehberlik eder.

Brissenden aynı zamanda romanın en trajik figürlerinden biridir.

Joe Dawson

Joe Dawson, Martin’in işçi sınıfından arkadaşıdır. Basit ama dürüst bir insandır.

Joe karakteri roman boyunca çalışan insanların dayanıklılığını ve samimiyetini temsil eder.

4. Romanın Olay Örgüsü (Detaylı Özet)

Roman Martin Eden’in Arthur Morse adlı genç bir adamı sokak kavgasından kurtarmasıyla başlar. Arthur, teşekkür etmek için Martin’i ailesinin evine davet eder.

Bu davet Martin’in hayatını değiştiren bir an olur.

Morse ailesinin evinde Martin ilk kez burjuva kültürüyle karşılaşır. Kitaplar, sanat konuşmaları, zarif davranışlar… Ve en önemlisi Arthur’un kız kardeşi Ruth.

Martin Ruth’a âşık olur.

Ancak bu aşk, Martin’de yalnızca romantik bir duygu uyandırmaz. Aynı zamanda bir kendini dönüştürme arzusu başlatır.

Martin artık okumaya başlar.
Kütüphaneye gider.
Felsefe, edebiyat ve bilim kitapları okur.

Geceleri yazılar yazmaya başlar.

Ancak hayat kolay değildir. Martin aynı zamanda çalışmak zorundadır. Uzun saatler çalışır, sonra eve gelip yazı yazar.

Yazılarını dergilere gönderir. Ama sürekli reddedilir.

Bu reddedilmeler onu sarsar ama durduramaz.

Zaman geçtikçe Martin’in düşünceleri gelişir. Özellikle bireycilik ve güç felsefesi üzerine düşünmeye başlar.

Bu noktada Brissenden ile tanışır. Brissenden ona edebiyat dünyasının gerçek yüzünü gösterir.

Martin yıllarca mücadele eder. Açlık çeker, borçlanır, ama yazmayı bırakmaz.

Sonunda bir gün beklediği şey olur.

Dergiler onun yazılarını kabul etmeye başlar. Ardından kitapları yayımlanır.

Martin Eden artık ünlü bir yazardır.

Ancak ironik olan şudur:
Onu yıllarca reddeden insanlar şimdi ona hayranlık duymaktadır.

Daha önce küçümsendiği salonlar şimdi onu ağırlamak istemektedir.

Ruth bile yeniden onun hayatına dönmek ister.

Fakat Martin artık değişmiştir.

Başarıya ulaştığında toplumun değerlerinin ne kadar yüzeysel olduğunu fark eder. İnsanların ona duyduğu saygının aslında ününe duyulan saygı olduğunu anlar.

Bu farkındalık onda derin bir boşluk yaratır.

Romanın son bölümü giderek daha karanlık bir ruh haline bürünür.

Martin denize açılır. Ve sonunda okyanusun sonsuzluğunda kaybolur.

Bu sahne edebiyat tarihinin en etkileyici trajik sonlarından biridir.

5. Roman Üzerine Genel Değerlendirme

Martin Eden yalnızca bir yükseliş hikâyesi değildir. Aynı zamanda başarının anlamsızlaşması üzerine bir romandır.

Jack London bu eserinde birkaç önemli soruyu gündeme getirir:

  • Toplum gerçekten yeteneği mi ödüllendirir?
  • İnsan başarıya ulaştığında gerçekten mutlu olur mu?
  • Birey toplumun dışında yaşayabilir mi?

Roman aynı zamanda Amerikan bireyciliğinin eleştirisi olarak da okunabilir.

Martin Eden kendi gücüyle yükselir. Ancak bu yükseliş onu toplumdan koparır. Sonunda yalnızlık dayanılmaz hale gelir.

Bu nedenle Martin Eden çoğu eleştirmen tarafından modern bireyin trajedisi olarak görülür.

Eser aynı zamanda Jack London’un kendi hayatının bir yansımasıdır. London da tıpkı Martin gibi yoksulluktan yükselmiş ve büyük bir üne kavuşmuştur.

Ama onun da hayatında derin bir varoluşsal yorgunluk olduğu bilinir.

Bu yüzden Martin Eden yalnızca bir roman değil; aynı zamanda bir yazarın kendi ruhuyla hesaplaşmasıdır.

Denemeler

YALAN ÜSTÜNE

Yorum yapın

 “Onlara palavra savurdukları için mi kızıyorum sanıyorsunuz? Saçma! Ben yalanı severim! Yalan, insanların bütün öteki yaratıklara karşı biricik üstünlüğüdür! Yalan söylersin ve böylece gerçeğe ulaşırsın! Ben yalan söylediğim için insanım. Önceden on dört kez, hatta belki de yüz on dört kez yalan söylemeden hiçbir gerçeğe ulaşılmamıştır. Ve bu kendine göre onurlu bir iştir. Oysa biz yalanı bile kendimiz kıvıramayız! Bana bir yalan söyle, ama bu yalan senin olsun, senin uydurduğun bir şey olsun, alnından öpeyim! Kendine ait bir yalan, başkalarına ait gerçekleri tekrarlamaktan belki de daha iyidir. Birincisinde sen bir insansın, ikincisinde ise papağan! Biz şimdi neyiz? Biz şimdi ayrıcalıksız hepimiz, bilimde, gelişmede, düşüncede, buluşta, ülküde, istekte, liberalizmde, akılda, tecrübede, her şeyde, her şeyde, her şeyde daha kolej hazırlık sınıfındayız. Başkalarının aklıyla yetinmek hoşlarına gidiyor, alışmışlar bir kez!”
Dostoyevski
SUÇ VE CEZA

Kitap İncelemeleri

Bülbülü Öldürmek (Harper Lee)

Yorum yapın
  1. Yazar Hakkında Kısa Bilgi

Lee, tam adıyla Nelle Harper Lee, 28 Nisan 1926’da Amerika’nın Alabama eyaletinde, küçük bir kasaba olan Monroeville’de doğdu. Dört kardeşin en küçüğüydü ve çocukluğu, kitabındaki Maycomb kasabasına çok benzeyen bu yerde geçti. Babası Amasa Coleman Lee, bir avukattı ve eyalet meclisinde de görev yapmıştı – tıpkı kitaptaki Atticus Finch gibi, dürüst ve adaletli bir hukukçu. Harper Lee’nin babasının gençliğinde iki siyahi adamı savunduğu bir dava, kitabın mahkeme sahnelerine ilham verdi.

Çocukluğunda erkek fatma bir kızdı; kısa saçlı, pantolon giyen, maceracı biri. En yakın arkadaşı, komşu çocuğu Truman Capote’ydi – evet, o ünlü yazar! Kitaptaki Dill karakteri tamamen Capote’den esinlenilmiş. Capote gibi meraklı, hayal gücü yüksek bir çocuktu Dill.

Lee, üniversiteye gitti: Önce Huntingdon Koleji, sonra Alabama Üniversitesi’nde hukuk okudu, ama bitirmedi. Bir yıl Oxford’da eğitim aldı. 1950’lerde New York’a taşındı, havayolu şirketinde bilet memurluğu yaptı. Yazmaya hep meraklıydı, ama asıl dönüm noktası arkadaşlarının hediyesi oldu: Bir Noel’de ona “Bir yıl boyunca yazman için para vereceğiz” dediler. Lee işi bıraktı ve yazmaya başladı.

İlk romanı Bülbülü Öldürmek 1960’ta yayımlandı. Hemen bestseller oldu, 1961’de Pulitzer Ödülü’nü kazandı – edebiyatın en prestijli ödüllerinden. 1962’de Gregory Peck’in Atticus’u oynadığı film çekildi, o da Oscar aldı. Peck’e o kadar hayrandı ki, babasının cep saatini hediye etti.

Ama ilginç olan şu: Lee, bu dev başarıdan sonra neredeyse hiç yazmadı. Röportaj vermedi, kamu önüne çıkmadı, münzevi bir hayat sürdü. 2015’te, gençliğinde yazdığı bir taslak Tespih Ağacının Gölgesinde (Go Set a Watchman) yayımlandı – aslında Bülbülü Öldürmek’in ilk haliydi, ama tartışmalı oldu çünkü Atticus’u daha karmaşık gösteriyordu.

Harper Lee, 19 Şubat 2016’da, 89 yaşında, doğduğu kasabada öldü. Hayatının büyük kısmını Monroeville’de geçirdi. Sadece bir romanla (aslında iki, ama ikincisi tartışmalı) edebiyat tarihine geçti. Neden daha fazla yazmadı? Kendisi “Her şeyimi söyledim” demiş gibiydi. Kitabı 40 milyondan fazla sattı, 40’tan fazla dile çevrildi, okullarda okutuluyor. Lee, ırkçılık ve adalet gibi ağır konuları, bir çocuğun saf gözünden anlatmayı başarmış bir dahi.

(Bu kısmı anlatırken yavaş konuşun, anekdotları vurgulayın – örneğin Capote’yle arkadaşlığını, babasının etkisini – ki dinleyici sıkılmasın. Eğer katılım düşükse, “Sizce neden ikinci kitap yazmadı?” diye soru sorup geçiş yapın.)

2. Kitabın Yazıldığı Dönem ve Toplumsal Özellikler

Kitap 1960’ta yayımlandı, ama hikaye 1930’ların ortasında, 1933-1935 yıllarında geçiyor. Bu iki dönem de çok önemli, çünkü Amerika’nın en karanlık zamanlarından biri.

Önce hikâyenin geçtiği dönem: Büyük Buhran (Great Depression). 1929 borsa çöküşüyle başladı, 1930’lar boyunca sürdü. Milyonlarca insan işsiz kaldı, yoksulluk her yeri sardı. Alabama gibi güney eyaletleri zaten fakirdi, tarım ağırlıklıydı – pamuk, çiftçilik. Kitapta bunu görürüz: İnsanlar para yerine yumurta, odunla ödeme yapıyor. Cunningham’lar gibi fakir ama gururlu aileler var. Çocuklar ayakkabısız okula gidiyor. Herkes etkilenmiş, ama siyahiler daha fazla.

Asıl ağır olan ırkçılık. Güneyde Jim Crow yasaları hüküm sürüyor. Bunlar 1870’lerden beri vardı: Siyahlarla beyazlar ayrı okullarda, ayrı otobüslerde, ayrı lokantalarda. “Ayrı ama eşit” diyorlardı, ama eşit değildi hiç. Siyahiler oy kullanamıyordu neredeyse, çünkü vergiler, okuma testleri engelliyordu. Linç olayları yaygındı – Alabama’da 1877-1950 arası 242 siyahi linç edilmiş.

Kitaptaki Tom Robinson davası, gerçek bir olaydan esinlenilmiş: Scottsboro Olayı (1931). Dokuz siyahi genç, iki beyaz kadının tecavüz suçlamasıyla tutuklandı. Trenle seyahat ediyorlardı, iş arıyorlardı – Buhran yüzünden. Jüri tamamen beyazdı, delil yoktu ama suçlu bulundular. Yıllarca sürdü dava, uluslararası skandal oldu. Harper Lee o sırada 5-6 yaşındaydı, ama etkilendi.

Kitap yazıldığı dönem: 1950’lerin sonu, 1960’lar başı. Sivil Haklar Hareketi tam hızlanıyor. 1954’te okullarda ayrımcılık yasaklandı (Brown v. Board of Education). 1955’te Rosa Parks otobüste yer vermedi, Montgomery Otobüs Boykotu başladı – Martin Luther King ortaya çıktı. 1960’ta oturma eylemleri, özgürlük yürüyüşleri.

Lee kitabı tam bu sırada yazdı. Güneydeki ırkçılığı eleştiriyor, ama umut da veriyor: Atticus gibi insanlar var. Kitap yayımlanınca büyük etki yarattı, çünkü beyaz Amerikalılara “Bakın, bu yanlış” dedirtti. Ama bazı güneyliler kızdı, “Bizi karalıyor” dedi.

Günümüzle bağlantısı: Irkçılık bitmedi, ama kitap empatiyi öğretiyor – Atticus’un ünlü sözü: “Bir insanı anlamak için onun ayakkabılarıyla yürümelisin.” Hitler’den bile bahsediliyor kitapta, önyargının ne kadar saçma olduğunu göstermek için.

3. Kitabın Özeti

Kitap iki bölümden oluşuyor, anlatıcı yetişkin Scout (Jean Louise Finch), ama olaylar çocukluğunda geçiyor.

Birinci Bölüm: Çocukluk maceraları, masumiyet. Scout 6 yaşında, abisi Jem 10, babaları Atticus avukat, anneleri ölmüş, Calpurnia bakıyor – siyahi hizmetçi, ama aile gibi.

Yazın Dill geliyor, Truman Capote’den esinli. Üçü Boo Radley’e takıyor: Komşu, evden çıkmıyor, efsaneler var – adam öldürmüş falan. Çocuklar onu görmek istiyor, oyunlar oynuyorlar. Boo aslında masum, ama kasaba dedikoduyla yargılamış.

Küçük olaylar: Scout okula başlıyor, kavgacı. Atticus hava tüfeği alıyor çocuklara, “Bülbülü öldürmek günahtır” diyor Miss Maudie – çünkü bülbül sadece şarkı söyler, zarar vermez. (Bu metafor Tom ve Boo için.)

Kışta kar yağıyor, yangın çıkıyor. Jem’le Scout Boo’nun evinin önünde oynarken, biri Scout’a battaniye örtüyor – Boo!

İkinci Bölüm: Daha ciddi, mahkeme. Atticus, Tom Robinson’ı savunuyor – siyahi bir adam, beyaz Mayella Ewell’e tecavüzle suçlanıyor. Ewell’lar kasabanın en dip ailesi, “beyaz çöp”.

Mahkeme sahneleri muhteşem: Atticus delilleri çürütüyor – Tom’un solu felçli, yaralar sağdan. Mayella yalan söylüyor, babası Bob dövmüş kızı. Ama jüri tamamen beyaz, Tom suçlu bulunuyor. Sonra Tom hapishanede kaçarken vuruluyor, ölüyor.

Atticus’a tehditler geliyor, çocuklar korkuyor. Bob Ewell intikam alıyor: Halloween’de Jem ve Scout’a saldırıyor. Jem’in kolu kırılıyor. Ama biri kurtarıyor onları – Boo Radley! Boo, Bob’u bıçaklıyor (ölüyor).

Şerif Tate, “Bob kendi bıçağına düştü” diyor, Boo’yu korumak için. Atticus kabul ediyor. Scout, Boo’yu evine götürüyor, empatiyi anlıyor: “Onun ayakkabılarıyla yürümek…”

Kitap bitiyor Scout’un Boo’yu anlamasıyla: Masumları korumak lazım, bülbülü öldürmek günah.

Kitaplarım Üzerine

BENİ KİM ÖPTÜ?

Yorum yapın

Bir kadın düşüyor rüyasına.
Bir çocuk sessizce bağırıyor.
Bir adam, gece boyunca hiç kimseye çarpmadan yürüyor.
‘Beni Kim Öptü?’ cevap arayan sorularla değil; sizi duygularınızın kıyısında gezdiren anlatılarla örülmüş bir kitap.
Zamanın dışına sızan, bazen ayakucumuzda, bazen gönlümüzün ortasında duran, kırılgan hikâyelerle dolu.
Eğer siz de gerçeklikten daha gerçek rüyalara inanıyorsanız, bu kitap sizi anlatıyor olabilir.

Mevcut görselin alternatif metni yok. Dosya adı: wh_dfc32f145.jpg

“‘Beni Kim Öptü’, benim için sadece bir öykü kitabı değil; yılların birikmiş duygularının, yaşanmışlıkların ve içimde taşıdığım soruların bir yansıması. Hayat insana çok şey biriktiriyor: sevinçler, kırgınlıklar, ironiyle karışık hüzünler… Bu kitabı yazarken aslında kendi iç yolculuğuma çıktım. Çocuk edebiyatında masumiyetin dilini aramıştım; burada ise yetişkinliğin karmaşasını, bazen gülümseten bazen de susturan yönlerini anlatmaya çalıştım. Her öyküde biraz kendi iç sesim, biraz da çevremde gördüğüm insanların yankısı var. Belki de bu yüzden, okuyan herkesin kendine ait bir iz bulmasını umuyorum. Çünkü bu kitap, tek başına benim değil, hepimizin hikâyesine dokunabilecek parçalar taşıyor.”

https://www.kitapyurdu.com/kitap/beni-kim-optu/725107.html&manufacturer_id=268379